Stanisławowi Moniuszce należy się bezsprzecznie tytuł "ojca opery polskiej". Warto jednak pamiętać, iż zajmuje on również czołowe miejsce w polskiej kulturze muzycznej jako twórca około trzystu pieśni solowych na głos z towarzyszeniem fortepianu. Komponował je przez całe życie, a większość z nich została zebrana i wydana w postaci znanych i popularnych do dziś "Śpiewników domowych". Moniuszko pragnął, by utwory te mogły być wykonywane w zaciszu domowym przez każdego, nie tylko zawodowego muzyka, podczas najróżniejszych okoliczności życia codziennego. Pieśni ze "Śpiewników domowych" mają zatem zazwyczaj prostą formę, a tym, co jest dla nich najbardziej charakterystyczne i co wpłynęło na ich popularność, pozostaje piękna, natchniona i pełna uczucia melodyka.

Kompozytor wykorzystywał teksty polskich poetów, jak Adam Mickiewicz ("Do Niemna", "Wilija", "Niepewność"), Józef Ignacy Kraszewski ("Czy powróci?", "Pieśń Nioły"), czy Ludwik Kondratowicz ("Pieśń wieczorna", "Lirnik wioskowy"). W rezultacie jego pieśni stały się w trudnych dla rodzimej kultury czasach synonimem polskości.

"To, co jest narodowe, krajowe, miejscowe, co jest echem dziecinnych naszych przypomnień, nigdy mieszkańcom ziemi, na której się urodzili i wzrośli, podobać się nie przestanie" - napisał Moniuszko w przedmowie do "Śpiewników".

"Śpiewnik mój zawierać będzie zbiór śpiewów na jeden głos z towarzyszeniem fortepianu. Wiersze starałem się wybierać z najlepszych naszych poetów. (...) Nawet słabsza muzyka, która się mniej szczęśliwie uda, przy poezji celującej zyszcze dla siebie pobłażanie; a to co jest narodowe, krajowe, miejscowe, co jest echem dziecinnych naszych przypomnień, nigdy mieszkańcom ziemi, na której się urodzili i wzrośli, podobać się nie przestanie."

Słowami tymi zapowiadał Stanisław Moniuszko wydanie swoich "Śpiewników domowych". Owa zapowiedź okazała się nie tylko wyrażeniem idei kompozytora, ale także prawdziwym proroctwem. Do dziś pieśni podobają się, a wielu Polakom z pewnością kojarzą się ze szczęśliwymi latami dzieciństwa.


Stanisław Moniuszko zaczął pisać pieśni po powrocie ze studiów w Berlinie, gdy rozpoczynał swą działalność kompozytorską. Odtąd twórczość pieśniarska towarzyszyła mu już zawsze. Utwory grupował w zeszyty zwane śpiewnikami. Za życia zbiorów tych wydał jednak tylko sześć, pozostałe sześć opublikowało po śmierci kompozytora Warszawskie Towarzystwo Muzyczne. Dziś nie sposób wyobrazić sobie polskiej muzyki bez owych "śpiewów" Moniuszki.